భూఉష్ణ శక్తి అనేది భూమి అంతర్భాగంలో నిల్వ ఉన్న వేడిని ఉపయోగించి విద్యుత్ ఉత్పత్తి చేయడం, తాపన అవసరాలను తీర్చడం వంటి ప్రయోజనాలకు వినియోగించే పునరుత్పాదక శక్తి వనరు. భూమి లోపలి ఉష్ణోగ్రత అధికంగా ఉండటానికి ప్రధాన కారణాలు రేడియోధార్మిక మూలకాల క్షయం మరియు భూమి ఏర్పడినప్పటి నుంచి మిగిలిన ఉష్ణం.
1. భూఉష్ణ శక్తి ఎలా ఉత్పత్తి అవుతుంది?
-
భూమి లోపల ఉన్న అధిక ఉష్ణం భూగర్భ జలాలను వేడిచేస్తుంది.
-
ఈ వేడి నీరు లేదా ఆవిరి భూమి ఉపరితలానికి చేరుతుంది.
-
ఆవిరిని టర్బైన్లను తిప్పడానికి ఉపయోగిస్తారు.
-
టర్బైన్కు అనుసంధానమైన జనరేటర్ ద్వారా విద్యుత్ ఉత్పత్తి అవుతుంది.
2. ప్రధాన రకాలు
1. డ్రై స్టీమ్ ప్లాంట్
-
భూగర్భం నుంచి నేరుగా వచ్చిన ఆవిరితో టర్బైన్ను తిప్పుతారు.
2. ఫ్లాష్ స్టీమ్ ప్లాంట్
-
అధిక ఉష్ణోగ్రత గల వేడి నీటిని తక్కువ పీడనానికి తీసుకువచ్చి ఆవిరిగా మార్చి విద్యుత్ ఉత్పత్తి చేస్తారు.
3. బైనరీ సైకిల్ ప్లాంట్
-
తక్కువ ఉష్ణోగ్రత గల భూఉష్ణ జలంతో తక్కువ మరిగే బిందువు కలిగిన మరో ద్రవాన్ని ఆవిరిగా మార్చి టర్బైన్ను నడుపుతారు.
3. ప్రయోజనాలు
-
పునరుత్పాదక శక్తి వనరు
-
సౌర, పవన శక్తితో పోలిస్తే వాతావరణ పరిస్థితులపై తక్కువ ఆధారపడుతుంది.
-
నిరంతరంగా విద్యుత్ ఉత్పత్తి చేయగలదు.
-
కార్బన్ ఉద్గారాలు తక్కువ.
-
విద్యుత్తో పాటు జిల్లా తాపన, గ్రీన్హౌస్లు, పరిశ్రమలు వంటి రంగాల్లో ఉపయోగించవచ్చు.
4. పరిమితులు
-
అనుకూలమైన భూఉష్ణ ప్రాంతాలు పరిమితంగా ఉంటాయి.
-
ప్రారంభ దశలో అన్వేషణ మరియు డ్రిల్లింగ్ ఖర్చులు ఎక్కువ.
-
భూగర్భ జలాల్లోని ఖనిజాలు పరికరాల్లో సమస్యలు కలిగించవచ్చు.
-
కొన్ని ప్రాంతాల్లో చిన్నస్థాయి భూకంపాల ప్రమాదం ఉండవచ్చు.
5. భారతదేశంలో భూఉష్ణ శక్తి
భారతదేశంలో భూఉష్ణ వనరులు ప్రధానంగా భూఉష్ణ ప్రాంతాలు, వేడి నీటి బుగ్గలు ఉన్న ప్రాంతాల్లో కనిపిస్తాయి.
ప్రధాన ప్రాంతాలు:
-
పుగ, లడఖ్
-
చుమాథాంగ్, లడఖ్
-
మణికరణ్, హిమాచల్ ప్రదేశ్
-
తత్తపాని, ఛత్తీస్గఢ్
-
కంబే బేసిన్, గుజరాత్
-
గోదావరి లోయ ప్రాంతం
పుగ లోయ (లడఖ్) భారతదేశంలో భూఉష్ణ విద్యుత్ సామర్థ్యాన్ని అభివృద్ధి చేయడానికి ముఖ్యమైన ప్రాంతంగా పరిగణించబడుతోంది.
పరీక్షకు ముఖ్యమైన అంశం
భూఉష్ణ శక్తి = భూమి అంతర్భాగంలోని ఉష్ణాన్ని వినియోగించే పునరుత్పాదక శక్తి.
ఇది భారతదేశం యొక్క శక్తి భద్రత, శిలాజ ఇంధనాలపై ఆధారపడటం తగ్గించడం, తక్కువ-కార్బన్ ఆర్థిక వ్యవస్థ లక్ష్యాలకు తోడ్పడగలదు.